Siyasette "izm"ler - Siyaset sözlüğü (5)

KAPİTÜLASYON-LAR
Bir ülkenin başka ülkelere verdiği, haklar ve özel imtiyazlar.
MERKEZİYETÇİLİK – ADEMİMERKEZİYET
Tüm yönetimin tek elden, tek noktadan idare edilmesi, yönetilmesi.
Merkeziyetçilikte tün uzantılar tek noktaya uyarken, ademimerkeziyet te, bu uzantılar, ya hiç yoktur yada en az miktardadır.
BÜROKRASİ – BÜROKRAT
Devlet yönetimi bünyesinde, hizmet veren kuruluşlar, yönetim birimler. Buranın yönetim kadrosu.
TEKNOKRASİ – TEKNOKRAT
Ülkede, ekonomik ve siyasi yönetimin sıradan siyasetçiler(!) yerine, konusunda uzman kişilere yer vermesi, en azından danışmanlık statüsüne getirilmelerine imkan verme.
Bu işi yapan uzman kişiler.
KARTEL
Tekelleşmiş kişi yada kuruluşların, bir araya gelerek rekabetin ölçülerini belirleme, bölgesel paylaşımlarda anlaşmalar sağlayarak, bu mütabakatların halkın arz-talep çizgisi içindeki, fiyat istikrarını halkın aleyhine olarak en yüksek noktada tutma birlikteliği.
TRÖST
Sözde hukuki bağımsızlıkları olmasına rağmen, tek noktadan tek yönetilen ve denetlenen, ayrıca üretiminden idari yönetimine kadar tüm politikaları yine bu tek noktadan belirlenen şirketler topluluğu,
Bu tanımın kullanılabilmesi için, sağcı hükümetlerin desteğinde küçük esnafı yok edecek rekabet ortamı ve imkanını bulan dev şirketler olması gerek.
Ve yine bu tanımın doğru oturması için, bu şirketlerin hep aynı sanayi – endüstri kolunda olmayıp, halkın arz-talep çizgisi içindeki yüksek alım gücünü dolayısı ile en yüksek karın olduğu kalemlerde faaliyet göstermesi gerek. Giyim, gıda, madencilik, mobilya, beyaz eşya vb gibi birbirinden ayrı ama tek sahipli – tek marka olmalıdır.
Burada bunu açıklamadan geçmek çok yanlış olacak.
Tröst-lerin en büyük özellikleri medyayı ellerinde tutabilmeleridir. (Yüksek ilan ciroları) bu imkanı bu şirketlere sağlar. Halka yenilik ve gelişme yutturmacası ile ürün pazarlama politikaları vardır. Bu karlarına kar katmak, ellerindeki malı daha geniş kitlelere ulaştırmak için yapılır.
İki örnek verelim; Gençleri evlendiklerinde ailelerinden ayırmaya teşvik eder. Yeni ev yeni eşyalar ve tüketim. Tabi bizim gibi gelişmemiş ülkelerde, gelişmeyide ciddi bir şekilde askıya alan bu durum, başka ticari ilişkileri olan ülkelerinde işine gelmekte. Ortamda zaten müsait, az gelişmiş ülkenin az gelişmiş insanı (sözde modern gelişme) adına bu tuzağa düşmeye hazırdır. Sonrası; yoksulluk nedeni ile baba evinde yemek yemek, çocuğa bakacak olgun kişiler aramak… Yeni ailenin kurulumundaki devasa borçlarda cabası…
Gelişmiş ülkelerde bu var ama, kültür farkı başkalaştırıyor işi. Bu tarafına bakan ve bakmak isteyen yok. Ayrıca, bakacak – bakabilecek alt yapıda zaten yok.
İkinci örnek; Sokak sütçülerinden kurtulmak lazımdı. Bu büyük kar ortamı sokaktan alınıp, büyük şirketlere verilmeli idi. Öylede yaptılar. Neticede bugün süt olmayan(!) süt içiriliyor.
İçinde hiçbir özellik bırakılmıyor. 1 Kg. sütten 2 kilo süt ve 1,5 kilo peynir yapan bu firmalar acaba içine 2,5 Kg’lık ne gibi katkı maddeleri koyuyor. Sokak sütçüsünün sütünü kaynattığın anda ne mikrop kalır ne bir şey, keza; zaten bu süt kaynatılmadan içilmez…
SKOLASTİK
Vahiyleri felsefe ile bağdaştırma densizliği. Ve bu amaca körü körüne uyma – uymaya çalışma.
RASYONALİZM
İnsan aklına aykırı hiçbir şeyin kabul edilmemesi-edilememesi…
(Düşünce konusunda eğitilmemiş – eğitim almamış yada gelişememiş kişinin bu bağlamda eleştirisi asla dikkate alınamaz.)
ATATÜRKÇÜ-LÜK
Mustafa Kemal’in, yaptığı ürettiği uyguladığı, günümüze dek gelen ve gelemeyen uygulamalara; “Bunları yapan-yapabilen değerli insan” çizgisinden hareketle M. Kemal’e ve eserlerine saygı ile yaklaşmak.
KEMALİZM-KEMALİSTLİK
Bu tanım; M. Kemal’in yaşadığı dönem ve vefatından sonrası olarak iki şekilde yorumlanır.
Yaşadığı dönemde: M. Kemal’in “tam bağımsızlık” fikri yanı sıra ümmetten devlete geçme (padişahlıktan-cumhuriyete) düşüncesine tamamen katılan kişilerin çapı (!) kadar katkıda bulunması ve önemlisi bu yolda ölümü göze alması.
Vefatından sonra (günümüz): Atatürkçülüğün dar kalıbını zaten almakla birlikte, Atatürk mantık ve felsefesini (devlet-siyaset) anlayıp, yaşatmak ve bu çizgide üretmek (geliştirerek)
Çizgisini yakalamaya çalışmak (kültürü kadar) yada yakalayabilmek. Yine bu konuda savaşım gücünü hep canlı tutabilmek. (Çok geniş ve sınırsız anlamda)
(Devam edecek)